¯ywienie Dzieci

Co rodzice powinni wiedzieć o przystosowaniu mleka krowiego do żywienia niemowląt

Powszechnie wiadomo, że mleko krowie jest mlekiem zastępującym mleko matki dzieciom, które nie są karmione piersią. W poprzednich rozdziałach przedstawiono różnice chemiczne w składzie mleka kobiecego i krowiego. Są one tak znaczne, że w żadnych warunkach nie udaje się zmienić składu mleka krowiego tak dalece, aby uzyskać mleko identyczne do mleka kobiecego. Próby takie podejmowano od dawna. Najstarszym i najprostszym sposobem jest rozcieńczenie mleka krowiego w stosunku 1 część wody na 2 części mleka. Była to pierwsza modyfikacja w kierunku upodobnienia mleka krowie go do kobiecego, możliwa do przeprowadzenia w warunkach domowych i czyniąca mleko krowie względnie bezpiecznym środkiem spożywczym w sztucznym żywieniu niemowląt. Postęp w dziedzinie technologii dał możliwość doskonalszego upodobnienia mleka krowiego do składu chemicznego mleka kobiecego. Uzyskuje się to w wyniku: zmniejszenia zawartości składników mineralnych, zmniejszenia ilości z ewentualną zmianą jakości białka, zmiany jakości tłuszczu, zwiększenia ilości laktozy, ewentualnego dodatku innych węglowodanów, dodatku żelaza i niektórych witamin czy niektórych deficytowych składników mineralnych. Wprowadzenie wszystkich wymienionych zmian w mleku krowim, przy zachowaniu stosunków ilościowych występujących między poszczególnymi składnikami (jak w mleku kobiecym), dało w następstwie dobrze tolerowane przez większość niemowląt mleko modyfikowane, upodobnione składem chemicznym do mleka kobiecego. Zmniejszenie zawartości składników mineralnych można uzyskać przez odmineralizowanie serwatki, która jest dodawana dla osiągnięcia zmian w składzie białka (zwiększenie ilości białek serwatkowych), albo przez proste rozcieńczenie mleka. Zmiany w jakości tłuszczu uzyskuje się przez częściową wymianę tłuszczu mleka krowiego na olej lub mieszaninę olejów roślinnych, lub — co nie jest uważane za korzystne dla dziecka — przez zastąpienie całej ilości tłuszczu mleka krowiego mieszaniną olejów roślin nych. Obecnie uważa się, że wymianie na olej lub oleje roślinne powin no ulec nie więcej niż 20—30% tłuszczu mleka krowiego. Aby zwiększyć ilość węglowodanów, stosuje się dodatek laktozy, która aczkolwiek jest różna jakościowo od obecnej w mleku kobiecym, ale uważa się, że jest korzystniejsza dla niemowlęcia niż zwykły cukier (sacharoza). Często też dodawane są do mleka w różnych, na ogół niewielkich ilościach, inne węglowodany, jak np. skrobia, malto dekstryny, kleiki z różnego rodzaju mąki (na ogół bezglutenowej) i cukier. Niewielki dodatek tych węglowodanów stosowany jest w celu zmniejszenia osmolarności mleka, większy dla podniesienia wartości energety cznej mieszanki mlecznej. Ten drugi sposób stosuje się przy produkcji przetworów dla starszych niemowląt, a powstały produkt nazywa się nie mlekiem modyfikowanym, a mieszanką mleczną.

Polskie rodzaje mleka modyfikowanego

W Polsce mleko modyfikowane otrzymuje się stosując technologię mieszania poszczególnych składników mleka w stanie suchym, bądź wprowadzając zmiany w mleku płynnym. Mleko produkowane wg pierwszej technologii jest mlekiem modyfikowanym o nazwie Bebiko: mleko modyfikowane Bebiko 1 — o następujących składnikach: mleko w proszku, odmineralizowana serwatka, olej sojowy, laktoza i witaminy A, D, B, C, E i sole mineralne. mleko Bebiko 2, zawierające: mleko w proszku, olej sojowy, laktozę, witaminy i sole mineralne, jak wyżej. mieszanka mleczna Bebiko 2R lub 2GR, w skład której wchodzi mleko w proszku, olej sojowy i laktoza oraz kleik ryżowy (R) lub gryczano ryżowy (GR), witaminy jak wyżej oraz żelazo. Według drugiej technologii produkowane są: mleko modyfikowane Laktowit 1, o następującym składzie: mleko pełne, odmineralizowana serwatka, olej sojowy, laktoza i witaminy A, D, B, C, E oraz sole mineralne. mleko Laktowit 2 o mniejszym od poprzedniego mleka stopniu modyfikacji; w skład tego mleka wchodzi: mleko pełne, serwatka płynna, olej sojowy, laktoza i witaminy jak wyżej; Laktowit R i GR, czyli mieszanka mleczna przygotowana na podstawie mleka Laktowit 2 z dodatkiem kleiku ryżowego lub gryczano ryżowego i żelaza. Jeśli w żywieniu niemowląt stosujemy sproszkowane produkty mleczne, to należy ściśle przestrzegać warunków dotyczących sposobu przy gotowania (zawsze podane są na opakowaniu), oraz należy zwracać uwagę na jakość używanej wody. Najlepiej używać wody oligoceńskiej. W razie korzystania z wody ze studni zwykłej należy wykonać badania wody w najbliższej stacji sanitarno epidemiologicznej, aby otrzymać potwierdzenie przydatności jej do picia. Stosowanie w żywieniu niemowląt mleka modyfikowanego jest korzystniejsze niż stosowanie zwykłego rozcieńczonego mleka w proszku. Żaden z tych rodzajów mleka nie jest w stanie zastąpić mleka matki. Należy zwrócić uwagę na to, że do wszystkich rodzajów mleka modyfikowanego dodaje się witaminę D3, podawanie dodatkowe tej witaminy musi być uzgodnione z lekarzem pediatrą opiekującym się dzieckiem.

29.01.2011. 18:02

Schemat sztucznego żywienia niemowląt

Sztuczne żywienie niemowląt — jak opisano wyżej — jest więc terminem określającym inne żywienie niemowląt aniżeli karmienie piersią, ale w okresie, w którym niemowlę powinno być karmione piersią. Stale niedoskonałym mlekiem zastępującym mleko matki jest mleko krowie. Powinno być ono odpowiednio zmienione w kierunku upodobnienia do mleka ludzkiego (mleko modyfikowane) lub co najmniej rozcieńczone do wartości zz (tzw. mieszanka II). Rozcieńczenie pełnego mleka krowiego przede wszystkim obniża zawartość soli mineralnych, które sta nowią dla dziecka spożywającego np. 900 ml mleka krowiego nie rozcieńczonego stałe zagrożenie zdrowia niemowlęcia, obciążając nerki dużą ilością soli mineralnych. W sztucznym żywieniu niemowląt jako produkt podstawowy, pokrywający w większości zapotrzebowanie na składniki pokarmowe, przyjmuje się mleko modyfikowane, którego różny skład zostanie omówiony w dalszych rozdziałach. Tylko w razie braku tych produktów na rynku można zalecić rozcieńczone mleko krowie. Pełnego mleka krowiego niemowlętom nie zaleca się w ogóle. Schemat żywienia — jak każdy schemat — traktować należy jako wytyczne orientacyjne, dlatego pod kontrolą lekarza należy dopasować jego zalecenia do indywidualnych właściwości dziecka, a miernikiem tego postępowania powinien być stopień tolerancji i wskaźniki rozwoju dziecka. Ilość pokarmu podanego dziecku wg schematu w ciągu dnia odpowiada ilości białka, tłuszczu, węglowodanów, składników mineralnych, które dziecko powinno otrzymać w przeliczeniu na kg wagi ciała. Schemat uzupełniony jest danymi o wartości odżywczej 100 g każdego stosowanego w żywieniu pokarmu (mleka, mieszanek, zupy, mięsa itp.) i sposób ich przygotowania (przepisy), tak aby można było łatwo obliczyć indywidualnie dietę każdego dziecka. Powinno się tylko za chować kolejność wprowadzania posiłków niemlecznych. Dieta dziecka w pierwszych trzech kwartałach pierwszego roku życia jest bezglutenowa, stąd stosowana w tym okresie mąka powinna być bezglutenowa, tj.ryżowa, kukurydziana lub zastąpiona skrobią, ewentualnie mąką gry czaną (produkt ubogoglutenowy). W przypadkach zwiększonego łaknienia należy podawać raczej dwa posiłki niemleczne, np. dwa razy zupę, niż zwiększać objętość posiłków mlecznych. Ze względu na coraz większy odsetek niemowląt nie tolerujących mleka lub jego składników (laktozy), nie podaje się teraz wcześnie twarogu. 100 g twarogu ma znacznie większą zawartość białka niż 100 g mleka i dlatego produkt ten może być wprowadzony do jadłospisu dopiero w końcu pierwszego roku życia i nie codziennie. Zalecenia sztucznego żywienia niemowląt można wg schematu realizować w dwojaki sposób. Pierwszy, bardziej prawidłowy, dotyczy żywienia mlekiem krowim modyfikowanym, np. mlekiem Laktowit 1 lub Bebiko 1 (mleko początkowe), lub mlekiem modyfikowanym innego pochodzenia, lecz o podobnym składzie. Drugi dotyczy żywienia mlekiem w proszku rozcieńczonym w stosunku 2:1. Wszystkie rodzaje mleka upodobnionego mogą się zastępować, tzn. w miejsce Laktowitu 1 można wprowadzić Laktowit 2 i w miejsce Bebiko 1 — Bebiko 2. Różnica między oboma rodzajami mleka polega na tym, że Laktowit 1 i Bebiko 1 są mlekiem modyfikowanym o wyższym stopniu upodobnienia niż Laktowit 2 i Bebiko 2. Dlatego też mleko o większym stopniu upodobnienia zalecamy niemowlętom najmłodszym w pierwszych czterech miesiącach życia (mleko początkowe).

29.01.2011. 18:00

Jak żywimy niemowlę nie karmione piersią

Obok karmienia naturalnego (tj. karmienia piersią) praktykowane jest od czasów starożytności sztuczne żywienie niemowląt, ale dopiero od kilkudziesięciu lat jest ono na tyle bezpieczne, że może być stosowane bez zagrożenia życia dziecka. Wiadomo, że w żywieniu sztucznym mleko matki zastępuje mleko krowie. Jak już częściowo opisano, skład jego jest zasadniczo różny od składu mleka kobiecego, gdyż jest to mleko gatunkowo dopasowane do potrzeb cielaka, a nie oseska ludzkiego. Charakteryzując najprościej skład chemiczny mleka krowiego w porównaniu z ludzkim, należy stwierdzić, że mleko krowie zawiera znacznie więcej białka, podobną ilość tłuszczu, mniej węglowodanów, natomiast co najmniej 3 krotnie więcej soli mineralnych. Wśród składników mineralnych zwraca uwagę wysokie stężenie wapnia, fosforu i niski stosunek tych pierwiastków do siebie. To wysokie stężenie soli mineralnych w mleku krowim warunkuje obciążenie niedojrzałych nerek wszystkich niemowląt żywionych nie zmienionym mlekiem krowim w pierwszym kwartale życia. Bardziej zasadnicze znaczenie mają również różnice jakościowe dotyczące przede wszystkim białek i tłuszczów. Białka mleka ssaków składają się z białek serwatkowych i kazeiny. Mleko krowie zawiera 3 razy więcej kazeiny aniżeli białek serwatko wych. Mleko kobiece odwrotnie. Dominującym białkiem serwatkowym mleka krowiego jest betalaktogłobulina, nie występująca w ogóle wśród białek mleka ludzkiego. Jest więc ona białkiem obcym gatunkowo dla niemowlęcia ludzkiego, najczęściej powodującym uczulenie na mleko krowie. Również skład aminokwasów mleka krowiego nie jest przy stosowany do potrzeb niemowlęcia ludzkiego. Wysoka zawartość takie go aminokwasu jak tyrozyna i mała zawartość aminokwasu siarkowego jak cystyna w mleku krowim zaburzają prawidłowy rozwój mózgu. Tłuszcz zawarty w mleku krowim, jak wspomniano już poprzednio, jest źle wchłaniany przez niemowlęta. Węglowodany mleka krowiego to przede wszystkim laktoza występu jąca w mniejszej ilości niż w mleku kobiecym, a zapotrzebowanie na ten cukier u niemowląt jest duże. Jeszcze raz podkreślić należy, że największe zagrożenie niemowlęcia sztucznie żywionego pełnym mlekiem krowim wynika z zawartych w mleku krowim 3—5 krotnie większych ilości soli mineralnych niż w mleku ludzkim. W takiej ilości sole są trudno wydalane przez nerki, co doprowadza u niektórych niemowląt żywionych sztucznie nie rozcieńczonym (lub odtłuszczonym) mlekiem krowim do zwiększenia strat wodnych poza fizjologiczne granice. Wtedy banalne infekcje, podwyż szona temperatura ciała, zwiększona temperatura otoczenia może wpro wadzać dziecko w stan zagrażający życiu, a nawet doprowadzić do jego nagłego zgonu. Żywienie sztuczne niemowląt opierać się więc musi na mleku krowim upodobnionym przez różnego rodzaju modyfikacje składu chemicznego do mleka kobiecego. Ma to szczególne znaczenie dla niemowląt żywio nych sztucznie już w pierwszym kwartale życia — od urodzenia. Jak wiadomo z poprzednich rozdziałów, mleko matki pokrywa wszystkie potrzeby żywieniowe niemowlęcia poza witaminą D. Nie ma po trzeby dokonywania wyliczeń ilości składników pokarmowych zawar tych w tym mleku. Takie wyliczenia zostały dokonane jedynie dla uzyskania wiedzy wzorcowej, pozwalającej na określenie potrzeb żywie niowych niemowlęcia sztucznie żywionego. Wiemy już również, że wszystkie składniki odżywcze zawarte w mleku krowim, które zastępuje niemowlęciu sztucznie żywionemu mleko matki, są niedopasowane do potrzeb żywieniowych oseska ludzkiego i dlatego nie są całkowicie zużytkowane przez jego organizm, nawet jeżeli dokonano zmian dla upodobnienia tego mleka do mleka ludzkiego. Całkowite dopasowanie tych składników do potrzeb żywieniowych niemowlęcia jest dotychczas niemożliwe. Jakość zawartych składników pokarmowych w różnych rodzajach mleka, zastępujących mleko matki zawsze będzie różna od zawartych w mleku ludzkim i niestety „gorszej" jakości. Często tę niedoskonałość trzeba nadrobić zwiększeniem ilości składników odżyw czych, które dziecko powinno spożywać. Najstarszym sposobem modyfikacji mleka krowiego do dziś stosowanym w warunkach domowych jest zmniejszenie stężenia składników zawartych w pełnym mleku krowim o 1/3, tj. rozcieńczenie wodą w sto sunku 2:1 (tj. jedna część wody na dwie części mleka). Otrzymana mieszanka zawiera mniej soli mineralnych i białka, tj. ilości bardziej zbliżone do zawartych w mleku kobiecym, obniża się jednak również ilość tłuszczu, ilość laktozy i wartość energetyczna. Tę ostatnią wyrównuje dodanie 5% cukru do produktu końcowego. Mieszanka ta (w kraju zwana mieszanką II) dostarcza ok. 13% kcal z białka, 35% z tłuszczu i 52% z węglowodanów (patrz również rozdz. 7). Począwszy od lat pięćdziesiątych (w Polsce znacznie później) produ kuje się w świecie uprzemysłowionym różne rodzaje mleka i mieszanek mlecznych modyfikowanych. Skład tych substytutów mleka kobiecego jest w różnej mierze i przy zastosowaniu różnych technik upodabniany do mleka ludzkiego. We wszystkich obniża się zawartość soli mineralnych i białka, zmienia stosunek białek serwatkowych do kazeiny, wymienia się tłuszcz mleka krowiego na oleje roślinne lub część tego lluszczu zastępuje się olejem roślinnym, uzupełnia się ilość węglowodanów (laktozy) laktozą lub sacharozą. W ostatnich latach produkuje się mleko różnie modyfikowane w zależności od wieku niemowlęcia. Mleko modyfikowane przeznaczone dla niemowląt w pierwszym kwartale życia ma znacznie obniżoną ilość soli mineralnych, umiarkowanie ilość białka ze znacznym zwiększeniem ilo ( ści białek serwatkowych, tłuszcz w 20—30% zastąpiony olejem roślinnym, węglowodany uzupełnione laktozą. Wiele z nich wzbogaca się witaminami i żelazem. Jest to tzw. mleko początkowe. Dla celów żywienia niemowląt w drugim kwartale życia zmienia się nieco skład mleka i mieszanek modyfikowanych. Jeżeli przygotowane są one zgodnie z potrzebami fizjologicznymi, które określa skład dojrzałego mleka kobiecego, wymagają niewiele zmian, poza ewentualnym obniże niem zawartości białka. Wzrastające potrzeby energetyczne w wyliczeniu na dobę prowadzą do zwiększenia ilości węglowodanów pod postacią cukrów złożonych tj. skrobi. Niemniej skład różnych rodzajów mleka modyfikowanego polecanych począwszy od II kwartału życia jest różny i w wielu przypadkach odbiega znacznie od modelu mleka ludzkiego. Jest to tzw. mleko następne. W Europie tradycyjnie używa się mleko ze zwiększoną ilością tłuszczu i/lub węglowodanów dla pokrycia zwiększo nego na dobę zapotrzebowania energetycznego. Na tę zmianę — jak założono dawno — pozwala poprawa zdolności trawiennych i wchłania nia przewodu pokarmowego niemowlęcia (tzn. wchłaniania tłuszczu i wzrost aktywności enzymów rozkładających skrobię). W Stanach Zjed noczonych i niektórych krajach europejskich wiele rodzajów mleka modyfikowanego ma obniżoną zawartość tłuszczu, a podwyższoną białka. Taki skład mleka jest stosowany, aby zapobiec otyłości niemowląt. Chociaż większość niemowląt żywionych sztucznie w różny sposób rozwija się prawidłowo i nie wykazuje odchyleń w stanie zdrowia związanych z tym rodzajem żywienia, stosowanie żywienia sztucznego wymaga zachowania pewnych zasad: Skład diety powinien być wyliczony i odpowiadać, nie tylko ilościowo, ale i jakościowo, potrzebom niemowlęcia w zakresie wody, energii i innych podstawowych składników pokarmowych. Ilość i konsystencja posiłków powinny odpowiadać poziomowi rozwoju niemowlęcia w zakresie odpowiednich funkcji poszczególnych narządów. Należy zachowywać odpowiednie proporcje między pokryciem energetycznym z białek, tłuszczów i węglowodanów. Noworodek karmiony sztucznie od urodzenia otrzymuje w 6 godzinie po urodzeniu 5—10 g 5% glukozy, a następnie po 12 godzinach 10 g pokarmu lub mleka początkowego 6—7 razy co 3 godziny i każdego następnego dnia przez pierwszych 10 dni 10 g na porcję więcej, tj. 10 g x (dni życia — 1) W pierwszym kwartale życia niemowlę karmione sztucznie, z wagą ciała ok. 3000—5500 g, powinno otrzymywać 100—110 kcal/kg wagi ciała (419—461 kJ) i konsekwentnie ok. 2,5 g białka, 4,5 g tłuszczu i ok. 12—15 g węglowodanów na kilogram wagi ciała. Przeliczając to nailość mleka początkowego (np. Laktowit 1) o wartości energetycznej 71 kcal (293 kJ) w 100 ml — dla pokrycia energetycznego powinno wypijać ok. 500—850 ml tego mleka (w granicach podanej wagi ciała), otrzymując w nim ok. 2,5 g białka, powyżej 4 g tłuszczu, ok. 14 g węglowodanów na kg wagi ciała. Od 3 miesiąca życia wprowadza się soki owocowe, które można, podając nieco później, dawać naprzemien nie z tartymi owocami łyżeczką. W następnych miesiącach życia potrze by w zakresie pokrycia energetycznego spadają do 100—95 kcal (419—398 kJ), podobnie zmniejsza się spożycie białka i pozostałych składników pokarmowych na 1 kg wagi ciała. Mimo to, proporcjonal nie do wzrastającej wagi ciała, pokrycie potrzeb żywieniowych wymaga większej podaży energii (wartości kalorycznej) mieszanek mlecznych. Dodaje się więc do nich węglowodany, przede wszystkim złożone, tj. mąkę bezglutenową (np. kukurydzianą), ryż lub po 3 miesiącu życia — kaszę bezglutenową (kukurydzianą lub ryż). Spożycie białka zwierzęce go spada do poniżej 2,5—2,1 g/kg wagi ciała, spożycie tłuszczu — poniżej 4 g, natomiast spożycie węglowodanów zwiększa się powyżej 14 g, uzupełniając wzrastające dzienne zapotrzebowanie energetyczne. W pią lym miesiącu życia zamiast jednego posiłku mlecznego wprowadza się Zupę jarzynową, w szóstym miesiącu zupę i papkę z jarzyn i mięso (wyłącznie chude). W siódmym miesiącu wprowadza się kisiele mleczne /amiast jednej porcji mieszanki. Od 9 do 10 miesiąca stopniowo wprowadza się sucharki i pieczywo, w 10 miesiącu również chude wysoko gatunkowe wędliny. Ilość mleka i innych produktów spożywczych ol rżymywanych przez niemowlę w kolejnych miesiącach życia wyliczaię z ich wartości energetycznej i potrzeb energetycznych dziecka w stosunku do wagi ciała. W pierwszym trymestrze życia wyliczoną ilość mleka (mieszanki) dzieli się przez liczbę posiłków (7—6—5, np. 2 mielęczne niemowlę ważące 5 kg powinno otrzymać ok. 550 kcal (2303 kJ) na dzień, tj. ok. 800 ml mleka modyfikowanego zawierającego ok. 70 kcal (293 kJ) na 100 ml. Jeżeli otrzymuje 6 posiłków, otrzyma na porcję 800:6, tj. ok. 130 ml mleka. Ponadto niemowlę od 3 tygodnia /ycia powinno otrzymywać mieszanki zgodnie z niżej podanym schematem. Schemat sztucznego żywienia niemowląt opracowany w Instytucie Matki i Dziecka jest zaadaptowany do żywienia mlekiem modyfikowa nym i/lub mieszankami na bazie mleka modyfikowanego ewentualnie mleka w proszku. W przypadkach prawdziwych trudności w uzyskaniu lakiegoś mleka modyfikowanego jako wybór mniejszego zła, tzn. nieracjonalnego żywienia dziecka wynikającego ze złych tradycji, można sztucznie żywić niemowlę niemodyfikowanym mlekiem krowim, tj rozcieńczonym w warunkach domowych mlekiem sproszkowanym. To jest ilrugi sposób sztucznego żywienia niemowlęcia przedstawiony w schemacie sztucznego żywienia niemowląt.

29.01.2011. 17:58