¯ywienie Dzieci

Z jakich produktów powinny się składać posiłki dzieci w wieku szkolnym

I śniadanie. Pierwsze śniadanie, jak już wyżej podkreślono, powinno być obfitym posiłkiem po wielu godzinach niejedzenia. Pogląd, że wy starczające jest tylko spożycie zupy mlecznej jest błędny. Jest to posiłek o niepełnej w stosunku do potrzeb wartości odżywczej; zjadany jako jedyny codziennie, jest nieatrakcyjnym posiłkiem, nie wzbudzającym dobrego łaknienia. Pierwsze śniadanie powinno składać się, poza zupą mleczną, z pieczywa mieszanego z masłem, serem lub wędliną oraz jaj (4—5 razy w tygodniu). Powinno również zawierać surowe warzywa lub owoce. Gdy nie ma owoców, można zastąpić je dżemem lub marmoladą. Zupę mleczną zjadaną niechętnie przez wiele dzieci można zastąpić słabą herbatą z mlekiem lub mlekiem z kakao. II śniadanie. Jest ważnym posiłkiem dla dziecka w wieku szkolnym. Często dzieci nie otrzymują tego posiłku w szkole, dlatego powinny otrzymać go z domu. W jego skład powinny wchodzić: produkt białkowy, jak ser, jaja, wędlina lub mięso przygotowane na zimno, pieczywo mieszane, jak chleb biały, razowy itp., masło (może być dobra margaryna), warzywa i owoce. Warzywa — może to być liść sałaty dodany do kanapki, a także rzodkiewki lub szczypiorek. Śniadanie powinno być zawinięte w papier śniadaniowy i następnie włożone do woreczka plastykowego. Obiad. Najbogatszym w energię (kalorie) posiłkiem powinien być obiad, który w zależności od możliwości powinno dziecko zjadać w szkole lub w domu. Poza tym, że posiłek ten powinien być wysoko energetyczny, powinien dostarczać w odpowiedniej ilości wszystkie pod stawowe składniki odżywcze, a więc: białko (przede wszystkim zwierzę ce), tłuszcze, węglowodany, a także produkty zawierające witaminy i składniki mineralne. Powinien się składać co najmniej z dwóch dań, a jeżeli one nie pokrywają zalecanego pokrycia energetycznego, tj. ok. 35% całodziennej puli energetycznej, powinien go uzupełniać deser z produktów zbożowych „na słodko", jak ryż z jabłkiem, kasza z so kiem owocowym itp. Jeżeli zupa dostarcza mało warzyw czy jarzyn, powinny one uzupełniać drugie danie w dużej ilości. Wtedy najlepiej podawać je w formie surówek. Podwieczorek. Jest to posiłek czasem trudny do zrealizowania. Je żeli dziecko je późno obiad, mogą to być owoce lub napój mleczny lub mleczno owocowy. Jeżeli dziecko zjada wcześnie obiad — podwieczo rek może być podobnym posiłkiem jak drugie śniadanie. Kolacja. Powinna być spożywana ok. 3—4 godzin po obiedzie i ok. 1 godzinę przed snem. Również powinien to być posiłek pełnowartoś ciowy, złożony z potraw nie obciążających układu trawiennego. Może to być np. zupa mleczna (o ile nie dostało jej dziecko na śniadanie) z kaszą lub kluskami, ziemniaki ze zsiadłym mlekiem (jogurtem lub kefirem), warzywem lub jarzyną, pieczywo mieszane z chudym mięsem lub wędliną, sałatka jarzynowa, w uzupełnieniu owoce.

29.01.2011. 19:02

Planowanie posiłków z uwzględnieniem czasu przebywania dziecka w szkole

W poprzednim rozdziale przedstawiono potrzeby żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Wiemy już, że wielkość zapotrzebowa nia na pożywienie kształtuje się u dziecka w zależności od jego roz woju. Dlatego uwzględniając ten fakt, należy wśród dzieci w wieku szkolnym odróżnić kilka grup wiekowych, tj. dzieci w wieku 7—9 lat charakteryzujących się jeszcze wolnym tempem rozwoju fizycznego, dzieci w wieku 10—12 lat i 13—15 lat w okresie przyspieszonego rozwoju i powyżej 15 łat — młodzież przekształcająca się intensywnie w ludzi dorosłych. Ze względu na duże potrzeby żywieniowe produkty spożywcze, z których przygotowuje się posiłki, powinny być wysoko wartościowe z przewagą zawierających białko zwierzęce, tj. mleko i je go przetwory, mięso, podroby, jaja, warzywa, a także owoce bogate w witaminę C i karoten. Dzieci 7—9 letnie nie wykazują jeszcze dużego łaknienia. Powinny więc otrzymywać w posiłkach produkty łatwo strawne, z odpowiednią ilością składników budulcowych (białka zwierzęce) i regulujących (skła dniki mineralne) Dzieciom w wieku 10—12 lat, wykazującym intensywniejszy rozwój, dużą aktywność fizyczną, powinno się dostarczać poza składnikami białkowymi więcej produktów energetycznych, tj. zbożowych i tłuszczów roślinnych (poza zwierzęcymi). Młodzież 13—15 letnia, szczególnie dziewczynki wkraczające w okres intensywnego rozwoju fizycznego i umysłowego, wykazuje z tych względów duże zapotrzebowanie na białko, wapń, żelazo i witaminy. Szczególną grupę, o czym już wspomniano poprzednio, stanowią chłopcy ok. 15—16 roku życia. Zjadają oni nieraz 1,5 razy więcej niż ich ojcowie. Należy pamiętać, że tych zwiększonych potrzeb nie można zaspokajać tylko zwiększoną ilością pieczywa. Wśród produktów ener getycznych należy uwzględniać również kasze, kluski i większe ilości produktów zawierających białko zwierzęce. Natomiast dziewczęta w tym wieku kończą okres dojrzewania, tracą łaknienie, a ich potrzeby żywieniowe stabilizują się. W tych warunkach zróżnicowanego zapotrzebowania na pożywienie ważne jest właściwe planowanie posiłków i rozłożenie ich w ciągu dnia (nieraz wiele godzin spędzanych w szkole). Dzieciom i młodzieży wskazane jest podawanie 4, a czasami 5 posiłków w ciągu dnia, pokrywających w następujący sposób zapotrzebowa nie kaloryczne (tab. 17). Rozkład posiłków i ich wartość energetyczna odpowiada tradycjom żywieniowym w naszym kraju. Za najbardziej nasycający przyjmuje się posiłek obiadowy, który jak widać w tabeli zajmuje największą część całodziennej puli kalorycznej. Powinien być spożywany w szkole, o ile w domu nie zjada dziecko obiadu między godziną 14 a 16. Natomiast, szczególnie w realizacji posiłków dla dzieci w wieku szkolnym, błędnie podchodzi się do śniadania. Jest to posiłek spożywany po 8—9 godzinnym okresie niejedzenia. Powinien być posiłkiem obfitym, dostarczają cym Vi ilości kalorii z przeznaczonej całodziennej wartości kalorycznej posiłków, pełnowartościowy, tj. dostarczający w odpowiednich propor cjach wszystkie podstawowe składniki pokarmowe. Tymczasem jest często małokaloryczny, złożony ze źle zestawionych produktów spoży wczych, a przecież jest on spożywany przed największym wysiłkiem dziecka w ciągu dnia. Między godziną 10 a 11, tj. najczęściej w szkole, powinien uczeń zjadać drugie śniadanie, obfitsze, o ile mimo zaleceń zjada skromne I śniadanie; nieduże — o ile zjada prawidłowe pierwsze śniadanie. Drugie śniadanie powinna stanowić kanapka (patrz niżej) i najlepiej szklanka mleka, bądź innego płynu. Zapotrzebowanie na płyny w wieku szkolnym, tj. intensywnego wzrastania, jest duże. Dzieci przebywające w szkole 8—10 godzin (szkoły zbiorcze i in.) powinny mieć możliwość zjedzenia w szkole drugiego śniadania i obia du. W domu, po powrocie ze szkoły, mogą zjeść już wtedy podwieczorek i kolację. Jeżeli wymienionych dwóch posiłków nie zjedzą w szkole, czy można sobie wyobrazić, że 3 czy 4 nie zjedzone posiłki zdołają zjeść wieczorem? Jest to prawie niemożliwe. W takich warunkach nie pokrywane są potrzeby' żywieniowe dziecka. Po pewnym czasie dochodzi do stanów niedoborowych (witamin, soli mineralnych, a także białka). Wpływa to niekorzystnie i nieodwracalnie na dalszy rozwój fizyczny dziecka i mniejszą wydolność umysłową (trudności szkolne). O tym należy pamiętać i jeżeli dziecko znajduje się w takiej sytuacji, należy szybko ją unormować. Wskazane jest, aby całodzienne posiłki zaspokajały zapotrzebowanie na wszystkie składniki pokarmowe. Każdy posiłek powinien zawierać białko zwierzęce, a więc do wyboru: mleko, sery, jaja, mięso ryby, czy wędliny, ewentualnie produkt z białkiem roślinnym uzupełniony źródłem białka zwierzęcego, np. galaretka z mleczkiem waniliowym, makaron z tartym żółtym serem itp. W całodziennym jadłospisie powinno znajdować się również dużo jarzyn, warzyw i owoców, najlepiej w for mie surowej. Ważne jest urozmaicenie posiłków, unikanie monotonności i jedno stronności posiłków planowanych w ciągu dnia i niepowtarzanie takich samych zestawów dzień po dniu. Urozmaicenie podawanych potraw pod względem barwy, smaku i zapachu na pewno wpływa pobudzająco na apetyt.

29.01.2011. 19:01

Składniki mineralne

Potrzeby w zakresie składników mineralnych, tj. makroelementów, ta kich jak wapń, fosfor, magnez, i mikroelementów (tj. pierwiastków śladowych), jak żelazo, cynk i jod, są lepiej poznane niż innych, stąd zalecenia dokładniejsze, umieszczone w różnych zestawieniach przede wszystkim dotyczą tych wyżej wymienionych. Wapń. Jak wiemy, potrzebny jest organizmowi, szczególnie rosnące mu do wielu celów. 99% całej zawartości wapnia w ciele znajduje się w kościach. Pozostała ilość służy zapewnieniu prawidłowej czynności mięśni i nerwów obwodowych, zapewnieniu prawidłowej krzepliwości krwi i czynności niektórych enzymów. Praktycznie wzrost i rozrost kości i mięśni powoduje stałe duże zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Ten fakt daje wyobrażenie o dużym zapotrzebowaniu w okresie intensywnego wzrostu, a także o możliwych różnicach indywidualnych (jak już wyjaśniano wyżej najinten sywniejszy wzrost może przypadać z różnicą 2—4 lat). Dlatego zalece nia co do wielkości spożycia też bywają różne. Na przykład ŚOZ zaleca dzieciom i młodzieży 11—19 letniej 600—700 mg wapnia dziennie, a zalecenia dla dzieci i młodzieży amerykańskiej wynoszą w tym prze dziale wieku 1200 mg (RDA). W Polsce spożycie dzienne określa się dla dzieci w wieku szkolnym na 800—1000 mg. Dzieci i młodzież spożywając zalecane ilości mleka i serów całkowicie pokrywają zapotrzebowanie na wapń. Jak wiadomo, produkty te są najlepszymi źród łami wapnia. Pokrywając zapotrzebowanie na wapń przez spożycie odpowiedniej ilości mleka i produktów mlecznych, pokrywa się jedno cześnie zapotrzebowanie na fosfor. Żelazo. Osobne zagadnienie stanowi zapotrzebowanie na żelazo. Do dziś nie ma ujednoliconych poglądów na ten temat. Codzienne spożycie żelaza w diecie powinno pokryć straty w wydalanych stolcach, z moczem oraz ze złuszczającym się naskórkiem, a także potrzeby w krwiotworzeniu i wzrastaniu u dzieci i młodzieży. Dziewczęta dodatkowo tracą żelazo z krwią w okresie menstruacji. Wyliczenie potrzeb musi również uwzględniać wielkość wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego. To z kolei zależy od rodzaju soli żelaza, które są zawarte w danym produkcie. Dlatego wyliczenie prawdziwej wielkości zapotrzebowania u dzieci i młodzieży ciągle jest trudne. Przyjmuje się, że z uwzględnieniem wieku i płci dzienne zapotrzebo wanie między 10 a 17 rokiem życia wynosi 10—18 mg.

Cynk.

Podobna sytuacja jest z cynkiem. Cynk bierze udział jako metaloenzym w bardzo wielu przemianach organizmu. Potrzebny jest dla prawidłowego działania insuliny i tworzenia kwasów nukleinowych, białek, w rozwoju narządów płciowych, zdrowieniu ran i in. Niedobórcynku może prowadzić do zahamowania wzrostu, dlatego jego zapotrzebowanie wzrasta u dzieci, które szybko rosną. Pełne pokrycie po trzeb prawdopodobnie zapewniają diety zawierające odpowiednie ilości mięsa i niektórych warzyw liściastych. Diety z przeważającą ilością potraw z jarzyn i warzyw doprowadzają do niedoboru cynku. Dzienne zapotrzebowanie wynosi ok. 10—15 mg.

29.01.2011. 18:57

Witaminy

Witamina A. Chociaż witamina A znajduje się w wielu produktach spożywczych (często jako beta karoten) powszechnego spożycia, liczne badania wykazują jej niedobór & dzieci, które są wrażliwsze na jego występowanie niż dorośli. Zalecenia są ściśle związane z tempem wzras tania. Dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zaleca się: od 2500 j.m. dla dzieci 7 letnich, a do 4500—5000 j.m. witaminy A nastolatkom. Witamina D. Witamina D należy również do witamin szczególnie potrzebnych w okresie wzmożonego wzrastania. Wiedzą wszyscy o tym i przeważnie przestrzegają zaleceń codziennej podaży witaminy D dla niemowląt. Niemniej, choć w niższych dawkach, jest ona konieczna dla utrzymania prawidłowej gospodarki wapniowo fosforowej i prawidło wego wzrastania kości przez cały okres rozwoju. Występowanie witami ny D w produktach spożywczych, poza takimi jak wątroba ryb, tran, jest nieduże i nie wystarcza dla pokrycia zapotrzebowania. Wykorzysta nie promieni słonecznych (frakcji ultrafioletu) dla uczynnienia prowita miny D zawartej w skórze jest też niewystarczające w klimacie umiar kowanym. Dlatego poza okresem niemowlęcym, kiedy zaleca się codzienne dawki 800—1000 j.m., w późniejszym okresie życia zaleca się dzieciom i młodzieży 400—200 j.m. Żółtko może pokryć ok. 100 j.m. (w zależności od pory roku), masło w porcji dziennej ok. 50 j.m. Witamina E. Nie ma dokładnych danych co do wielkości zapo trzebowania na tę witaminę u dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Przypuszcza się, że zapotrzebowanie wzrasta wraz ze zwiększaniem wagi ciała. Wiadomo na pewno natomiast, że wzrasta przy dużym spożyciu tłuszczy roślinnych zawierających nienasycone, zewnątrzpo chodne kwasy tłuszczowe. Źródła tych kwasów tłuszczowych zawierają także witaminę E, dlatego zbilansowana (racjonalna) dieta pokrywa potrzeby w zakresie tej witaminy. Witamina C. Dokładnych danych o zapotrzebowaniu na tę witaminę nie znajduje się, poza tymi, które mówią o ilości witaminy C za pobiegającej szkorbutowi. Dlatego zalecenia są różne. Przyjmuje się te, które zalecają ilości z dużym marginesem bezpieczeństwa. (RDA, ŚOZ, a także wynikające z norm fizjologicznych spożycia zalecanych w Polsce). Niemniej badania wysycenia organizmu witaminą, przeprowadzane u dzieci w wieku szkolnym w internatach i w szkołach, wskazują na często stwierdzane stany niedoboru tej witaminy związane z porą roku (zimą i wczesną wiosną) i małym spożyciem jarzyn i owoców zawierają cych tę witaminę. Należy się z tym liczyć i jeżeli w diecie dziecka nie można zapewnić naturalnych źródeł witaminy C, jak owoce cytrusowe i inne, należy ją podawać w tabletkach. Kwas foliowy. Ma on szczególną rolę w okresie intensywnego wzrastania, ze względu na udział w rozmnażaniu komórek wielu tkanek (dawca grup metylowych na pewnym szczeblu syntezy kwasu dezoksyrybonukleinowego — DNA). Potrzebny jest także jako czynnik wspomagający krwiotworzenie. Mimo wiedzy na temat jego roli w organizmie rosnącym, wielkość zapotrzebowania nie jest dokładnie znana. Zaleca się dzienną dawkę zwiększającą się od 10 roku życia od 100 do 400 jUg w 17 roku życia. Witamina B12 (kobalamina). Również odgrywa rolę jako nośnik grup metylowych, szczególnie ważny w okresie wzmożonego wzrostu dzieci i młodzieży, a także jako czynnik zapobiegający specjalnej po staci niedokrwistości. Zapotrzebowanie podobnie jak u dorosłych wy nosi 2 /.ig między 10 a 12 rokiem życia i zwiększa się od 17 roku życia do 3 ,ug. Witaminy z grupy B. Niacyna, ryboflawina (witamina B2) i tiamina (witamina BJ potrzebne są szczególnie dla utrzymania właściwej prze miany energii (przede wszystkim węglowodanów), stąd zapotrzebowa nie na nie wzrasta wraz ze zwiększającym się spożyciem energii, ale także i białek. Zalecenia dziennego spożycia w omawianym wieku wynoszą dla niacyny 16—20 pg, ryboflawiny 1,6—1,8 mg, witaminy Bj 1,0—1,5 mg, a witaminy B6 1,2—2,0 mg. Najbogatszym źródłem tych witamin są przede wszystkim takie produkty jak: mleko, mięso i inne. Wyniki badań wykonywanych u dzieci w szkołach wskazują coraz częściej na niedobory tych witamin. Z tego można odczytać niedobory spożycia wymienionych produktów w posiłkach codziennych.

29.01.2011. 18:56

Zalecenia dotyczące spożycia białka

Białko stanowi 18—19% składu ciała większości ludzi od 4 roku życia do osiągnięcia dojrzałości. Jednakże przyrost białka w organizmie, mniej więcej stały od 6 do 10 roku życia, znacznie wzrasta w okresie młodzieńczego skoku wzrostowego (patrz wyżej) nie tylko w wyniku odkładania się w tkankach, ale także w wyniku tworzenia nowych składowych organizmu (jak tkanka narządów płciowych określająca charakterystykę płci). Biorąc pod uwagę wiek zapoczątkowania okresu dojrzewania trudno jest w sposób standardowy określić zapotrzebowanie, niemniej uważa się, że między 10 a 17 rokiem życia wynosi ono niewiele poniżej 1 g/kg wagi ciała wg ŚOZ (Światowej Organizacji Zdrowia): od 0,82/kg dla 10 latków do 0,61/kg dla 17 latków. Ci ostatni mają większą wagę ciała, niektórzy ją podwoili, stąd ilość na 1 kg wagi ciała jest nieco niższa niż u 10 latków, w całości zaś dużo większa. Zawsze należy pamiętać o właściwym udziale białka zwierzęcego (mleko, jaja, mięso), które powinno stanowić ok. a nie mniej niż Vi dziennej podaży białka. Innymi składnikami odżywczymi, co do zaleceń których nie ma dokładnych wyliczeń, są witaminy i pierwiastki (składniki mineralne), przede wszystkim tzw. śladowe (patrz wyżej). W wyliczeniach zapotrzebowania na witaminy i składniki mineralne bierze się pod uwagę potrzeby minimalne, tj. najmniejszą ilość danego składnika dostarczanego z zewnątrz, która to ilość może zapobiec klinicznym i biochemicznym objawom niedoboru. Ze względów etycznych takich badań nie przeprowadzano u dzieci i młodzieży. Dlatego zalecenia fizjologicznego spożycia tych składników wynikają z danych uzyskanych w okresie niemowlęcym (niemowląt karmionych piersią), a także od dorosłych, którzy jako wolontariusze poddali się odpowiednim badaniom.

29.01.2011. 18:55

Zapotrzebowanie na energiÄ™

Od dawna wiadomo, że istnieją duże wahania w spożyciu energii. Jedno dziecko od drugiego może się znacznie różnić pod tym względem w tej samej grupie wieku, tego samego wzrostu i płci. Niektóre dzieci zjadają dużo i mimo to przyrastają niewiele, inne dla osiągnięcia nawet większego przyrostu wysokości spożywają mało w porównaniu z tymi pierwszymi. Sądzono, że pewne wyjaśnienie stanowi aktywność fizyczna, ale nie u wszystkich można tym wyjaśnić duże spożywanie energii. Dlatego trzeba ^p prostu wiedzieć o tych różnicach w spożyciu dotyczących różnych dzieci i uśrednione ilości pożywienia, które się zaleca, przyjąć jako ogólne dane, które należy dopasować do ujawnionych przez dziecko potrzeb, uwzględniając prawidłowość wzrastania. Ten parametr prawidłowości odżywiania powinien ocenić lekarz, o ileistnieją jakiekolwiek wątpliwości. W każdym wieku po okresie niemowlęcym obserwuje się, że chłopcy konsumują więcej energii (tj. pożywienia, które ją dostarcza) niż dziewczynki. Szczególnie zaczyna się to obserwować u dzieci wstępujących w okres młodzieńczy, tj. po 10 roku życia. Jak wyliczono 6 letni chłopcy zjadają już więcej od dziewczynek o 110 kcal (461 kJ), 10 letni więcej o 200 kcal (837 kJ), 12 letni — więcej o 300 kcal (1256 kJ), 14 letni więcej o 400 kcal (1675 kJ), 16 letni więcej o 630 kcal (2638 kJ), a 18 letni zjadają więcej od dziewcząt w tym wieku prawie o 1000 kcal (4187 kJ). Niepamiętanie tym i niespełnianie potrzeb żywieniowych młodzieży, szczególnie chłopców, doprowadza do stale obserwowanego stanu niedożywienia wśród młodzieży. Dziewczęta często same doprowadzają się do stanu niedożywienia dążąc do smukłej, a w rezultacie chudej sylwetki, nato miast potrzeby żywieniowe chłopców często nie są pokrywane. Nie którzy z nich, mimo to rosną, wykazując znaczne niedobory wagi ciała, inni w wyniku niedożywienia, z którego rodzina nie zdaje sobie sprawy, przyhamowują tempo wzrastania. Dlatego zalecenia dotyczące fizjologicznych norm spożycia odnoszą się do idealnego „docelowego" wzrostu i wagi ciała, przede wszystkim dzieci w okresie przedpokwitaniowym i w grupie młodzieżowej. W tabeli 18 przedstawiono zalecenia dziennego spożycia RDA (amerykańskie) z 1980 roku. Uznano je za rozsądne, polskie normy wydają się być zawyżone w odniesieniu do zalecanej ilości spożycia energii niektórych składników pokarmowych. Mogą więc służyć jako zalecenia dla dzieci i młodzieży wykazującej pewne niedobory żywieniowe, szczególnie w ogóle niedobór wagi ciała, a także wzrostu. i porównaj z tab. 18). U dzieci i młodzieży wykazującej prawidłową wagę ciała w stosunku do wzrostu (i wieku) powyższe zalecenia spożywania energii mogą prowadzić do nadmiaru wagi (otyłości).

29.01.2011. 18:53

Żywienie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym

Potrzeby żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku szkolnym stanowią zagadnienie złożone, a zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe nie jest jednoznacznie określone. Dzieci i młodzież w omawianym wieku rosną i stąd zmieniają się w różny sposób. Zaznaczają się osobnicze cechy rozwojowe, różne tempo wzrastania. To właśnie rzutu je na ich potrzeby żywieniowe i może czynić je różnymi w zależności od rozwojowego kształtowania się dziecka. U dzieci w ogóle, jak to już podkreślano poprzednio, wzrastanie jest związane z pokryciem zapotrzebowania na składniki pokarmowe, a przyrosty wysokości ciała w dużej mierze są odbiciem prawidłowości żywienia dzieci zdrowych. Do 9—10 roku życia notuje się mniej więcej stałe roczne przyrosty wagi ciała w granicach 2,3—2,7 kg. Po tym okresie życia obserwuje się powolny, ale stały wzrost krzywej przyrostów wagi ciała. Jest to bo wiem początek tzw. młodzieńczego skoku wzrostowego. Wcześniej za czyna się on u dziewcząt niż u chłopców. U dziewczynek ten skok wzrostowy obserwuje się między 10 a 12 rokiem życia, u chłopców ok. 2 lata później. U dziewcząt największy przyrost wysokości i wagi ciała obserwuje się ok. 1 roku przed pierwszym krwawieniem miesięcznym. Przyrost wagi ciała trwa u nich do ok. 20 roku życia. Nieco inaczej przedstawia się przyrastanie wysokości ciała. Między 7 a 10 rokiem życia u dziewcząt, a do 12 roku życia u chłopców przyrost roczny długości ciała (wzrostu) wynosi ok. 5 cm. Gwałtownie wzrasta od początku okresu młodzieńczego, tj. między 10—12 rokiem życia u dzie wcząt, a 12—14 rokiem życia u chłopców. Dziewczynki po tym skoku wzrostowym rosną jeszcze do ok. 17 roku życia, a chłopcy do 18—19 roku życia. Najbardziej jednak w omawianym okresie życia wzrasta waga ciała, która może w tym czasie ulec podwojeniu! Ten fakt daje wyobrażenie o zapotrzebowaniu na energię i składniki pożywienia. Należy o tym pamiętać, by nie zahamować tego fizjologicznego tempa rozwoju fizycznego. Wielu doświadczonych rodziców dobrze wie, jaki to wilczy apetyt, po prostu żarłoczność, można obserwować u młodzieży, szczególnie u chłopców w okresie przed i wczesnopokwitaniowym. Maksymalne zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe od powiadają maksymalnym przyrostom wzrostu i wagi ciała. Zagadnie niem osobnym jednak jest fakt różnicy wieku w osiąganiu tego maksimum, tj. początku dojrzewania i skoku wzrostowego, gdyż to wymieniane duże zapotrzebowanie na pożywienie jest bardziej związane z wie kiem biologicznym (tj. dojrzewaniem), a nie chronologicznym. Tak więc 14 letni chłopiec może mieć wiek biologiczny 12 latka (niedojrzały) lub 17 latka (zupełnie dojrzały). I należy to wziąć pod uwagę w domowym planowaniu żywienia tej młodzieży, które jak z tego widać musi mieć charakter indywidualny, tzn. dostosowany do określonych potrzeb żywieniowych wyżej wymienionymi miernikami. Sumując powyższe rozważania, należy pamiętać, że okres młodzień czy charakteryzują 3 cechy rozwojowe, które bezpośrednio wpływają na zapotrzebowanie energetyczne i na składniki pożywienia, a także dużą wrażliwość nastolatków na spowodowanie zaburzeń w rozwoju, o ile się tych związków nie bierze pod uwagę w planowaniu całodziennego odżywiania. Waga ciała ulega podwojeniu w okresie tzw. skoku wzrostowego. Zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe, ściśle związane z tym skokiem wzrostowym, są wyższe aniżeli w jakimkolwiek innym okresie życia. W wyniku tych bardzo dużych potrzeb żywieniowych młodzież w wieku skoku wzrostowego jest bardzo wrażliwa na wszelkie ograniczenia podaży energii i składników pokarmowych. Niedostarczenie ich w ilości odpowiadającej potrzebom może spowodować nieodwracalne zahamowanie tempa rozwoju. Jak więc kształtuje się zapotrzebowanie pokarmowe dzieci i młodzieży w wieku szkolnym? Minimalne zapotrzebowanie w okresie rozwoju jest nieznane, a ponadto ze względu na duże różnice osobnicze (patrz wyżej) nie jest brane pod uwagę. Zalecenia żywieniowe wynikają z obserwacji codziennego spożycia przez dzieci i młodzież zdrową, prawidłowo rozwijającą się i przestrzegającą zaleceń dziennego spożycia, również z uwzględnieniem wpływu na skuteczność zużytkowania przez organizm spożywane go pożywienia. Dzieci i młodzież zróżnicowani są w zależności od wieku, wagi ciała i płci. Grupy wiekowe przedstawiono w przedziałach 3—4 letnich.

29.01.2011. 18:51