Żywienie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym
Potrzeby żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku szkolnym stanowią
zagadnienie złożone, a zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe nie jest jednoznacznie określone. Dzieci i młodzież w omawianym wieku rosną i stąd zmieniają się w różny sposób. Zaznaczają się
osobnicze cechy rozwojowe, różne tempo wzrastania. To właśnie rzutu
je na ich potrzeby żywieniowe i może czynić je różnymi w zależności od
rozwojowego kształtowania się dziecka.
U dzieci w ogóle, jak to już podkreślano poprzednio, wzrastanie jest
związane z pokryciem zapotrzebowania na składniki pokarmowe,
a przyrosty wysokości ciała w dużej mierze są odbiciem prawidłowości
żywienia dzieci zdrowych.
Do 9—10 roku życia notuje się mniej więcej stałe roczne przyrosty
wagi ciała w granicach 2,3—2,7 kg. Po tym okresie życia obserwuje się
powolny, ale stały wzrost krzywej przyrostów wagi ciała. Jest to bo
wiem początek tzw. młodzieńczego skoku wzrostowego. Wcześniej za
czyna się on u dziewcząt niż u chłopców. U dziewczynek ten skok
wzrostowy obserwuje się między 10 a 12 rokiem życia, u chłopców ok.
2 lata później. U dziewcząt największy przyrost wysokości i wagi ciała
obserwuje się ok. 1 roku przed pierwszym krwawieniem miesięcznym.
Przyrost wagi ciała trwa u nich do ok. 20 roku życia. Nieco inaczej
przedstawia się przyrastanie wysokości ciała. Między 7 a 10 rokiem
życia u dziewcząt, a do 12 roku życia u chłopców przyrost roczny
długości ciała (wzrostu) wynosi ok. 5 cm. Gwałtownie wzrasta od
początku okresu młodzieńczego, tj. między 10—12 rokiem życia u dzie
wcząt, a 12—14 rokiem życia u chłopców. Dziewczynki po tym skoku
wzrostowym rosną jeszcze do ok. 17 roku życia, a chłopcy do 18—19
roku życia. Najbardziej jednak w omawianym okresie życia wzrasta
waga ciała, która może w tym czasie ulec podwojeniu! Ten fakt daje
wyobrażenie o zapotrzebowaniu na energię i składniki pożywienia.
Należy o tym pamiętać, by nie zahamować tego fizjologicznego tempa
rozwoju fizycznego.
Wielu doświadczonych rodziców dobrze wie, jaki to wilczy apetyt, po
prostu żarłoczność, można obserwować u młodzieży, szczególnie
u chłopców w okresie przed i wczesnopokwitaniowym.
Maksymalne zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe od
powiadają maksymalnym przyrostom wzrostu i wagi ciała. Zagadnie
niem osobnym jednak jest fakt różnicy wieku w osiąganiu tego maksimum, tj. początku dojrzewania i skoku wzrostowego, gdyż to wymieniane duże zapotrzebowanie na pożywienie jest bardziej związane z wie
kiem biologicznym (tj. dojrzewaniem), a nie chronologicznym. Tak
więc 14 letni chłopiec może mieć wiek biologiczny 12 latka (niedojrzały) lub 17 latka (zupełnie dojrzały). I należy to wziąć pod uwagę
w domowym planowaniu żywienia tej młodzieży, które jak z tego widać
musi mieć charakter indywidualny, tzn. dostosowany do określonych
potrzeb żywieniowych wyżej wymienionymi miernikami.
Sumując powyższe rozważania, należy pamiętać, że okres młodzień
czy charakteryzują 3 cechy rozwojowe, które bezpośrednio wpływają na
zapotrzebowanie energetyczne i na składniki pożywienia, a także dużą
wrażliwość nastolatków na spowodowanie zaburzeń w rozwoju, o ile
się tych związków nie bierze pod uwagę w planowaniu całodziennego
odżywiania.
Waga ciała ulega podwojeniu w okresie tzw. skoku wzrostowego.
Zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe, ściśle związane z tym skokiem wzrostowym, są wyższe aniżeli w jakimkolwiek
innym okresie życia.
W wyniku tych bardzo dużych potrzeb żywieniowych młodzież
w wieku skoku wzrostowego jest bardzo wrażliwa na wszelkie ograniczenia podaży energii i składników pokarmowych. Niedostarczenie ich
w ilości odpowiadającej potrzebom może spowodować nieodwracalne
zahamowanie tempa rozwoju.
Jak więc kształtuje się zapotrzebowanie pokarmowe dzieci i młodzieży
w wieku szkolnym?
Minimalne zapotrzebowanie w okresie rozwoju jest nieznane, a ponadto ze względu na duże różnice osobnicze (patrz wyżej) nie jest brane
pod uwagę. Zalecenia żywieniowe wynikają z obserwacji codziennego
spożycia przez dzieci i młodzież zdrową, prawidłowo rozwijającą się
i przestrzegającą zaleceń dziennego spożycia, również z uwzględnieniem wpływu na skuteczność zużytkowania przez organizm spożywane
go pożywienia. Dzieci i młodzież zróżnicowani są w zależności od
wieku, wagi ciała i płci. Grupy wiekowe przedstawiono w przedziałach
3—4 letnich.
29.01.2011. 18:51